Gospodarka Islandii
Gospodarcze wykorzystanie ziemi
Z uwagi na położenie w wysokich szerokościach geograficznych, budowę geologiczną, ukształtowanie terenu, rodzaj podłoża oraz mało sprzyjające warunki klimatyczne, użytki zielone zajmują w Islandii tylko około ¼ powierzchni tej wulkanicznej wyspy.
Obszar pokryty roślinnością zajmuje powierzchnię 27,0 tys. km2, z czego gospodarczo wykorzystane jest 23,8 tys. km2. Resztę stanowią wrzosowiska i podobne tereny z roślinnością nieprzydatną rolniczo. Dodatkowo obszar około 10,3 tys. km2 porastają mchy. Pokryte nim są pozbawione gleby tereny, głównie pola lawowe i skaliste pustkowia..
Pozostała część kraju to obszary nie nadające się do rolniczego zagospodarowania. Są to lodowce, wody i tereny bagienne, pola magmowe oraz strome bazaltowe skały, stanowiące charakterystyczny element krajobrazu Islandii, jak również żwirowe i kamieniste, pozbawione gleby olbrzymie połacie terytorium wyspy, a także piaski powstałe wskutek wietrzenia lawy na polach wulkanicznych.
Stopień pokrycia wyspy roślinnością wygląda następująco:
|
Wielkość obszaru |
Rodzaj terenu |
Stopień pokrycia roślinnością |
|
14.500 km2 |
Dobre pokrycie |
Ponad 75% |
|
14.000 km2 |
Średnie pokrycie |
50 – 75% |
|
15.600 km2 |
Rzadkie pokrycie |
33 – 50% |
|
8.300 km@ |
Słabe pokrycie |
10 – 33% |
|
14.700 km2 |
Żwir, głazy |
Bardzo niewielkie |
|
22.600 km2 |
Pola lawowe |
Bardzo niewielkie |
|
11.300 km2 |
Lodowce |
Żadne |
|
2.300 km2 |
Wody wewnętrzne |
Żadne |
Rolnictwo
Przez długie wieki Islandia była krajem rolniczym. Rolnictwo stanowiło główne źródło utrzymania ludności aż do końca XIX w. Dopiero na początku XX w. rolę tę przejmuje rybołówstwo.
Osadnictwo rolnicze - odmiennie niż w pozostałych krajach Europy – jest osadnictwem typu rozproszonego. Nie istnieją zwarte wsie, lecz pojedyncze farmy, odległe od siebie o kilka do kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt kilometrów. Ich liczba współcześnie stale maleje i obecnie jest około 3.800 samodzielnych gospodarstw.
Z uwagi na naturalne warunki panujące na wyspie, głównym działem rolnictwa Islandii jest hodowla. Jej prowadzenie wymaga większych przestrzeni, stąd wynika duże rozproszenie gospodarstw rolnych.
Na załączonej poniżej mapce obszary z przewagą użytków rolnych (uprawa roli, zbiór siana, hodowlą bydła mlecznego i owiec) zaznaczono kolorem zielonym, tereny z przewagą pastwisk – na czerwono, nieużytki – to kolor żółty, a lodowce – niebieski.
Źródło: http://images.nationmaster.com/images/motw/europe/iceland_land_1973.jpg
Użytki zielone, wykorzystywane rolniczo znajdują się na obszarach równinnych i nizinach nadmorskich. Tereny powyżej 600 m n.p.m. są w zasadzie (z małymi wyjątkami) pozbawione roślinności rolniczo przydatnej z uwagi na niekorzystne warunki klimatyczne panujące na tak znacznej wysokości, ale przede wszystkim przez występujący z reguły brak gleby w skalistym podłożu, a powyżej granicy 700 m n.p.m. pokryte są jedynie mchami i porostami.
Zmianie uległy warunki prowadzenia rolnictwa. Przez wieki Islandczycy toczyli z surową przyrodą Północy walkę o przeżycie na tej niegościnnej ziemi, dysponując jedynie prymitywnym sprzętem rolniczym oraz prostymi narzędziami gospodarczymi do prac ręcznych. Mimo tego, to właśnie dzięki rolnictwu przeżyli na tej wyspie w skrajnie niekorzystnych warunkach ponad 1.000 lat. Dziś rolnictwo Islandii jest w całości zelektryfikowane i zmechanizowane. Prowadzona jest szeroka akcja melioracji i osuszania bagien. W 2005 r. na wyposażeniu farmerów było 9.019 traktorów.
Produkcja roślinna
Produkcja roślinna, ze względu na surowe warunki klimatyczne oraz ubogie gleby, jest prowadzona w ograniczonym zakresie i w głównej mierze służy utrzymaniu hodowli. Uprawa roli wymaga wysokiej kultury rolnej, starannej uprawy i bogatego nawożenia. Zużycie nawozów sztucznych w produkcji roślinnej jest wysokie.
Zużycie nawozów sztucznych (w tonach):
|
1995 |
2000 |
2005 |
2008 |
|
Azotowe |
11.197 |
12.681 |
9.775 |
15.321 |
|
Fosforowe |
4.966 |
5.437 |
4.429 |
5.459 |
|
Potasowe |
3.667 |
4.202 |
3.025 |
4.205 |
Grunty orne zajmowały w Islandii w 2005 r. obszar 1.290 km2 (129.000 ha), co stanowi 1,25% powierzchni kraju.
Największy obszar zasiewów zajmują trawy, uprawiane dla potrzeb hodowli. Siane są gatunki szybko rosnących traw, pozwalające na trzykrotny, czasami nawet czterokrotny ich zbiór w ciągu roku. Wilgotny klimat sprzyja ich wzrostowi, utrudnia natomiast ich zbiór i suszenie. Zbiory siana z gruntów uprawianych (tada) stanowią dla hodowli podstawę zabezpieczenia paszowego na okres zimy. Najpopularniejszym gatunkiem traw uprawianych jest tymotka łąkowa (phleum pratense), z ponad 60% udziałem w tych zasiewach. Inne ważniejsze trawy uprawiane to życica trwała, kostrzewa łąkowa, wiechlina łąkowa oraz rajgras włoski. Na południu kraju jako wsiewkę wykorzystuje się koniczynę czerwoną.
Zbierane trawy są przechowywane w postaci siana suszonego, bądź są przerabiane na sianokiszonki metodą tradycyjna, poprzez zakiszanie w silosach, a także w oparciu o niedawno wprowadzony nowoczesny sposób zbioru i przechowywania sianokiszonek, formowanych w duże bele cylindryczne. Metoda ta polega na koszeniu, zbieraniu świeżo skoszonej trawy prasami zwijającymi oraz owijaniu sprasowanej trawy folią samoprzylepną przy użyciu owijarek bel. Ważne znaczenie ma tutaj możliwość zgromadzenia wysokowartościowej paszy, niezależnie od warunków pogodowych. Okres przydatności tak przygotowanej kiszonki wynosi 2 lata.
Efektem wprowadzenia tej metody jest zmniejszenie zbiorów traw w postaci siana suszonego z 1.223 tys. m3 w 1985 r. i 707 tys. m3 w 1990 r. do zaledwie 206 tys. m3 w 2005 r. i niespełna 134 tys. m2 w 2008 r. Również tradycyjny sposób sporządzania kiszonek w silosach ma coraz mniejsze znaczenie w procesie przygotowywania pasz.
Zbiory traw:
|
2000 |
2005 |
2008 |
|
Zbiór siana ogółem (m3) |
2.363.342 |
1.968.018 |
2.091.688 |
|
w tym - siano suszone (m3) |
608.050 |
206.179 |
133.823 |
|
- sianokiszonki silosy (m3) |
53.393 |
20.864 |
33.428 |
|
- sianokiszonki – duże bele m3) |
1.701.899 |
1.740.975 |
1.849.282 |
Produkty rolne o wielowiekowej tradycji uprawy to ziemniaki i rośliny pastewne.
Ziemniaki uprawiane są na obszarze około 1000 ha i w zasadzie, w latach urodzaju, zaspokajają 3/4 potrzeb kraju. Plony cechuje duża zmienność, spowodowana kaprysami aury. Ziemniaki uprawiane są niemal w całej Islandii (za wyjątkiem terenów północno-zachodnich), najwięcej na południu (ok. 80%). Głównym obszarem uprawy ziemniaków jest Okręg Stołeczny (ok. 45% całej krajowej produkcji), jednak okręgiem z wielowiekową tradycją jego uprawy, chociaż na znacznie mniejsza skalę, jest również rejon Myvatn na północy kraju. Zarówno, klimat o umiarkowanych opadach, jak i gleby tej okolicy najbardziej sprzyjają ich uprawie, a ziemia na plantacjach ziemniaków jest ogrzewana wodą ze źródeł geotermalnych.. W grupie roślin pastewnych znacząca jest uprawa rzepy, pod którą przeznacza się około 80-100 ha gruntów ornych. Oprócz tego uprawiana jest na mniejsza skalę brukiew i inne korzeniowe rośliny pastewne.
Zbiory ziemniaków i rzepy:
|
1980 |
1986 |
1990 |
1995 |
2000 |
2005 |
2008 |
|
Ziemniaki (w tonach) |
15.341 |
16.578 |
14.893 |
7.324 |
9.843 |
7.250 |
12.500 |
|
Rzepa (w tonach) |
902 |
1.025 |
808 |
328 |
795 |
750 |
872 |
Uprawa zbóż w Islandii, wprowadzona powszechnie w okresie kolonizacji i w pierwszych wiekach po zasiedleniu wyspy do ówczesnego rolnictwa, w późniejszym okresie wskutek znacznego ochłodzenia klimatu, praktycznie zanikła. W czasach współczesnych uprawa zbóż, głównie jęczmienia i owsa, miała charakter eksperymentalny i nie posiadała praktycznego znaczenia gospodarczego. Sytuacja zaczęła się zmieniać w latach 90. XX w. Do uprawy wprowadzono nowe, klimatyzowane odmiany. Od tego czasu areał uprawy zbóż zaczął gwałtownie rosnąć z roku na rok. Jeżeli w 1990 r. jęczmień był uprawiany na obszarze 397 ha, a w 1995 r. – 485 ha, to już w 1999 r. obszar jego zasiewów wyniósł 1.800 ha, a w 2005 r. wzrósł do 3.636 ha. W chwili obecnej jęczmień uprawiany jest więc już na skalę produkcyjną w niemal wszystkich rejonach kraju. Najwięcej, bo około 45% jęczmienia uprawia się na południu, 35% na północy, 15% na zachodzie , a około 5% na wschodzie. Na bazie rodzimego jęczmienia oparta jest m.in. produkcja piwa. Zwiększa się również powierzchnia zasiewów innych zbóż, głównie owsa.
Uprawa pszenicy znajduje się w chwili obecnej w fazie eksperymentalnej. Prowadzona jest na kilkuhektarowych plantacjach, a ich końcowy efekt jest mocno uzależniony od przebiegu pogody, tak w okresie zimowym, jak i letnim. Wysokie wymagania cieplne powodują, że dojrzałość do zbioru osiąga dopiero na przełomie września i października. Również jakość plonu tylko w części spełnia wymogi ziarna konsumpcyjnego. W pozostałej ilości stanowi ziarno paszowe. Mimo to eksperymenty są prowadzone na coraz większym obszarze. W 2008 r. pszenica była uprawiana na powierzchni 45 ha.
Tak wiec po wielu wiekach uprawa zbóż zaczyna powoli wpisywać się na trwałe w krajobraz islandzkiego rolnictwa.
Powierzchnia zasiewów i zbiory zbóż w 2006 r.:
|
Powierzchnia zasiewów (w tysiącach hektarów) |
Zbiory (w tysiącach ton) |
|
Jęczmień |
3,6 |
11,3 |
W 2008 r. zbiory jęczmienia przekroczyły 15 tys. ton.
W oparciu o naturalne zasoby gorącej wody rozwinęła się w Islandii szklarniowa uprawa warzyw. Ogólna powierzchnia szklarni wynosi 200.000 m2. Największy szklarniowy kombinat ogrodniczy znajduje się w rejonie miasta Hveragerdhi. Produkcja szklarniowa w znacznym stopniu zaspokaja krajowe potrzeby.
Z gruntowej uprawy pochodzi natomiast większość zbiorów marchwi, cebuli, sałaty a także warzyw kapustnych (kapusta, kalafior, kalarepa) oraz rabarbaru, a także chrzan.
Zbiory ważniejszych warzyw (w tonach):
|
|
1990 |
1995 |
1999 |
2000 |
2005 |
2008 |
|
Pomidory |
495 |
749 |
992 |
931 |
1.508 |
1.621 |
|
Ogórki |
534 |
606 |
1.005 |
831 |
1.147 |
1.516 |
|
Marchew |
231 |
395 |
363 |
179 |
418 |
653 |
|
Kapusta |
395 |
624 |
690 |
538 |
346 |
434 |
|
Kapusta pekińska |
224 |
301 |
414 |
255 |
162 |
229 |
|
Kalafiory |
95 |
122 |
125 |
89 |
44 |
107 |
|
Papryka |
120 |
194 |
184 |
203 |
126 |
170 |
W chwili obecnej kładzie się duży nacisk na uprawę roślin motylkowatych (koniczyna biała i czerwona, łubin i inne). Chodzi tu głównie, oprócz wykorzystania paszowego, o poprawę struktury gleby i wzbogacenie jej w azot.
W ramach eksperymentalnego programu rozpoczęto w Islandii uprawę konopi. Warunki klimatyczne kraju uznano za wystarczająco odpowiednie do powodzenia uprawy. Wprowadzono do testowania 6 odmian tej rośliny w celu wytypowania najlepiej przystosowanych do uprawy w warunkach klimatu Islandii.
Bardzo obiecująco wypadły próby uprawy rzepaku. Stosunkowo wczesna pora dojrzewania (przełom sierpnia i września), dobra jakość ziarna i wysokie plony dobrze rokują szerszemu rozpowszechnieniu uprawy tej rośliny już w najbliższych latach..
Z powodzeniem wprowadzana jest również uprawa truskawek.
Pewne, niewielkie znaczenie ma również uprawa ziół.
W ostatnich latach prowadzona jest kultywacja powulkanicznych piaskowych pustyń, powstałych na polach lawowych, które zajmują w sumie ok. 4% powierzchni kraju i są nieużytkami. Burze piaskowe, występujące na terenach pustynnych, powodują bowiem przenoszenie piasku na znaczne odległości, wyrządzając szkody w uprawach i pastwiskach. Piaski położone w dogodnych rolniczo terenach poddaje się uprawie i zasiewaniu odpowiednimi gatunkami traw, które mają zapobiec rozwiewaniu piasku przez wiatry i utworzyć warstwę humusu, dającego możliwość przeznaczenia w przyszłości tych terenów pod grunty orne lub trwale użytki zielone.
W okresie 1996 – 2005 r. przywrócono do użytkowania 484 ha mokradeł. Jest to jednak ilość znikoma w porównaniu do wielkości obszarów bagiennych i zabagnionych. Wiele z nich, stanowiąc naturalne siedliska lęgowe różnych gatunków ptaków, to obszary chronione. Pewną ich część można jednak odzyskać dla potrzeb rolnictwu, natomiast niektóre tereny mniej podmokłe zalesić.
Produkcja zwierzęca
Hodowla stanowi podstawowy dział rolnictwa Islandii. Daje 90% wartości produkcji rolnej. Oparta jest o wykorzystanie naturalnych łąk i pastwisk, których powierzchnia wynosi około 21 tys. km2 (20,3% powierzchni kraju).
Największe znaczenie gospodarcze ma hodowla owiec i bydła mlecznego. Owce, których pogłowie w latach 60. i 70. XX w. wynosiło około 800 tys. sztuk, były, według Islandczyków, największym dobrodziejstwem i przekleństwem Islandii. Wynikało to z tego, że oprócz dużych korzyści płynących z ich hodowli, powodowały one prawdziwe spustoszenie na i tak ubogich pastwiskach, a także niweczyły wysiłki leśników, w podjętej w XX w. akcji nowych zalesień, dewastując zasadzone młodymi drzewkami przyszłe obszary leśne. Ich ilość w stosunku do możliwości wypasowych łąk była nadmierna. W ostatnich latach pogłowie owiec zostało mocno ograniczone. Hodowla krów zabezpiecza w pełni krajowe zapotrzebowanie na mleko. Również produkcja mięsa w całości kierowana jest na potrzeby rynku krajowego.
Eksport mięsa jest niewielki i w 2008 r. wyniósł 1.491 t ton baraniny oraz 327 t koniny.
W obszarze produkcji zwierzęcej Islandia jest w zasadzie samowystarczalna.
Pogłowie zwierząt ospodarczych (w tys. szt.)
|
1980 |
1985 |
1990 |
1995 |
2000 |
2005 |
2008 |
|
Bydło łącznie |
59,9 |
72,9 |
74,9 |
73,2 |
72,1 |
66,0 |
72,0 |
|
Krowy |
33,6 |
35,1 |
32,2 |
30,4 |
27,1 |
24,5 |
26,2 |
|
Konie |
52,3 |
54,1 |
71,7 |
78,2 |
74,0 |
74,8 |
77,5 |
|
Owce |
827,9 |
709,3 |
548,5 |
458,3 |
465,8 |
454,9 |
457,9 |
|
Kozy |
0,2 |
0,3 |
0,3 |
0,3 |
0,4 |
0,4 |
0,6 |
|
Świnie |
1,6 |
2,6 |
3,1 |
3,7 |
3,9 |
4,0 |
4,3 |
|
Kury |
312,5 |
322,6 |
214,9 |
164,4 |
178,1 |
166,1 |
168,5 |
|
Drób pozostały |
- |
358,4 |
291,0 |
21,9 |
31,5 |
46,6 |
48,0 |
Produkty hodowli:
|
1995 |
2000 |
2005 |
2008 |
|
Baranina (w tonach) |
8.690 |
9.735 |
8.738 |
8.930 |
|
Wołowina (w tonach) |
3.061 |
3.626 |
3.540 |
3.607 |
|
Wieprzowina (w tonach) |
3.330 |
4.783 |
5.300 |
6.645 |
|
Konina (w tonach) |
988 |
1.100 |
762 |
1.005 |
|
Mięso drobiowe (w tonach) |
1.952 |
3.051 |
5.768 |
7.402 |
|
Mleko (w tys. litrów) |
102.864 |
104.025 |
109.445 |
124.817* |
* w 2007 r.
Leśnictwo
Islandia jest jednym z najsłabiej zalesionych państw świata.
Obszary leśne w Islandii zajmowały w 2007 r. powierzchnię 1.568 km2 (1,52% terytorium kraju). Określenie:- obszary leśne -, jest w przypadku Islandii bardziej uzasadnione od określenia: - lasy. Lasy z drzewostanem o wysokości powyżej 2 m zajmują jedynie obszar 349 km2, lasy młode z roślinnością drzewiastą poniżej 2 m pokrywają 918 km2 powierzchni, natomiast plantacje sadzonek i szkółki leśne zajmują obszar 301 km2. Drzewa o wysokości 8 – 12 m stanowią tylko 2% powierzchni lasów. Wysokość powyżej 20 m osiągają jedynie pojedyncze okazy.
Lasy, które w okresie średniowiecza, przed przybyciem osadników, znajdowały się na Islandii, zostały w późniejszych wiekach zupełnie wycięte. W końcu XIX w. Islandia była krajem praktycznie bezdrzewnym. Niewielkie pozostałości leśnych zagajników można było jeszcze spotkać głównie na wschodzie kraju.
Odbudowę zasobów leśnych rozpoczęto praktycznie w początkach XX w. Podstawę prowadzonych działań stanowiły uchwały parlamentu oraz patronat państwa nad uruchomieniem i wdrożeniem w życie programu zalesiania Islandii. Powołano do życia Państwową Służbę Leśną (1907) oraz Towarzystwo Lasów Islandzkich (1930). Stanowiły one podstawę powstania zorganizowanego leśnictwa Islandii. Pracę zaczynano praktycznie od podstaw. Brak było materiału szkółkarskiego, świadomości społecznej, jak również zaistniał konflikt interesów pomiędzy pionierami leśnictwa a hodowcami owiec. Wysiłki leśników niweczyły stada owiec, stąd musiano budować ogrodzenia dla terenów zalesianych. W tych warunkach sukcesy islandzkich leśników w I połowie XX w. były bardziej niż skromne, a pionierskie zaangażowanie entuzjasty zalesiania kraju Hakona Bjarnasona było w społeczeństwie islandzkim przedmiotem kpin i żartów. Rezultat tych trudności i społecznej niechęci jest dzisiaj widoczny. Zaledwie niecałe 1,5% ogólnej powierzchni zalesionej stanowią lasy liczące powyżej 50 lat.
Większe sukcesy zaczęto odnotowywać dopiero w II połowie XX w., jednak dopiero w jego ostatniej dekadzie oraz początku XXI w. osiągnięto w tej dziedzinie znaczne przyspieszenie. Nastąpiła zmiana nastawienia do tej sprawy w społeczeństwie. Zalesianie Islandii stało się punktem honoru Islandczyków, traktowane jest jak sprawa narodowa. Biorą w nim udział wszyscy. W latach 1990 -2000 w Islandii przybyło 24% obszarów leśnych., Jednak jeszcze na początku lat 90. obsadzano rocznie kilkakrotnie mniejsze powierzchnie w porównaniu z latami ostatnimi. W 2004 r. zalesiono obszar o powierzchni 1.740 ha, a w 2005 r. – 1.786 ha.
Prowadzenie akcji zalesiania kraju jest w obecnych warunkach znacznie łatwiejsze niż kilkadziesiąt lat temu. Zostały sprowadzone nowe gatunki drzew rosnących na terenach o podobnych warunkach klimatycznych, począwszy od Kamczatki, Syberii, poprzez Skandynawię, Grenlandię, Kanadę, Alaskę - na Wyspach Aleuckich kończąc. Również rosnące w targanej silnymi, całorocznymi wiatrami Patagonii, wytrzymałe na wiatry gatunki drzew zostały przywiezione w celu ich aklimatyzacji w warunkach Islandii. Rozbudowana została baza szkółkarska. W produkcji sadzonek uczestniczy między innymi 570 farm. W 2004 r. wyprodukowano około 6 milionów sadzonek. Ta wielkość produkcji jest w dalszym ciągu utrzymywana.
W roku 2007 produkcja materiału szkółkarskiego zamknęła się liczbą 6.171 tys. sztuk sadzonek. Największy udział w tej produkcji miały następujące gatunki drzew:
- modrzew syberyjski - 1.530 tys. (24,8%)
- świerk sitkajski - 1.379 tys. (22,3%)
- brzoza omszona - 1.368 tys. (22,2%)
- sosna wydmowa - 777 tys. (12,6%)
- topola kalifornijska - 332 tys. (5,4%)
- wierzby - 160 tys. (2,6%)
- świerk Engelmana - 149 tys. (2,4%)
W produkcji szkółkarskiej mniejszy jest udział drzew liściastych. Stanowią one około 1/3 całej produkcji sadzonek.
Najpopularniejszymi obecnie gatunkami drzew w lasach Islandii stają się: modrzew syberyjski, brzoza omszona, sosna wydmowa, oraz świerk sitkajski. Dwa pierwsze stanowić będą w sumie połowę drzewostanu - przy kilkuprocentowej przewadze modrzewia nad brzozą -, dwa kolejne po około 15%, przy coraz większej przewadze świerka sitkajskiego nad sosną wydmową. One decydować będą o wyglądzie islandzkich lasów w przyszłości. O ile brzoza omszona i sosna wydmowa są drzewami stosunkowo niskimi, dorastającymi do około 20 m wysokości, to modrzew syberyjski może je przerastać o ponad 10 m. Natomiast bardzo cenionym i najpotężniejszym drzewem w tym zestawie jest świerk sitkajski, dorastający do wysokości ponad 60 m. Można żywić nadzieję, że znajdując w Islandii niemal identyczne warunki środowiskowe, co w swoim naturalnym siedlisku (Aleuty oraz okręg Sitka na Alasce) będzie najokazalszym gatunkiem w islandzkich lasach. Przeszkodą w osiągnięciu dużych rozmiarów drzew może być ubogie podłoże, brak wystarczająco grubej warstwy gleby oraz wietrzny klimat.
Na pozostały drzewostan składać się będą różne gatunki topoli, wierzby, świerka (w tym świerk pospolity), olchy i inne. W wielu przypadkach są to typy amerykańskie tych popularnych w Europie drzew. Ogółem do nasadzeń wprowadzono ponad 100 różnego rodzaju gatunków drzew.
Lasy Islandii odbudowywana są przy niemal 100% finansowym udziale państwa. Zalesianiem objęto cały obszar kraju. Plany zalesień opracowywane są przez gminy. Na tej podstawie państwo przeznacza dotacje na ich realizację. Na wschodzie kraju, gdzie znajduje się ponad połowa obszarów leśnych Islandii, akcja ta przebiega najszybciej. Tu też jest najwięcej odpowiednich dla prowadzenia tej akcji terenów i to nie tylko w okolicach leśnego kompleksu Hallormsstadharskogur, rozciągającego się na długości 18 km wzdłuż wschodniego brzegu jeziora Logurinn. W innych częściach kraju także powstają nowe tereny leśne. Ma to miejsce głównie: na zachodzie w okolicach Borgarnes, na południu – m.in. dolina Haukadalur, ale także na północy w okolicach Dalvik, Kopasker (na południe od miejscowości) oraz Akureyri, gdzie znajduje się liczący 1.000 ha powierzchni las Kjarnaskogur.
W skali kraju wytypowanych jest do zalesienia około 100 nowych obszarów. Jest to program długofalowy, obliczony na dziesięciolecia. Jego realizacja obejmie prawdopodobnie cały XXI w. W planach do 2040 r. przewidziano zalesienie 215.000 ha, co stanowi 5% terenów nizinnych (poniżej 400 m n.p.m.). W programie na 2050 r. zakłada się wzrost obszarów leśnych do 2,5% powierzchni kraju.
Rozpoczęła się realizacja projektu przywrócenia lasów brzozowych w sąsiedztwie wulkanu Hekla. Projekt Hekluskogar ma objąć obszar 100.000 ha.
Uwzględniając tak warunki klimatyczne, jak również terenowe i glebowe, oraz potrzeby rolnictwa, wielkość zalesienia Islandii na poziomie 4 - 7%, wydaje się być optymalna. Chociaż, niewykluczone, że w przyszłości realna okaże się możliwość zalesienia większych obszarów.
Pomimo, iż korzyści wynikające z gospodarki leśnej staną się udziałem przyszłych pokoleń, to już obecnie w okresie Bożego Narodzenia około 10.000 drzewek do dekoracji świątecznej dostarczają rodzime lasy. Reszta – około 30.000 pochodzi z importu, głównie z Danii.
Rybołówstwo
Do końca XIX w. głównym źródłem utrzymania ludności było rolnictwo. Sytuacja zaczęła się zmieniać na początku XX w. Wyspiarze zaczynają w większym stopniu korzystać z bogactwa morza. Z pomocą przychodzi im rozwój techniki, pozwalający na wykorzystanie do połowów nowocześniejszych kutrów oraz trawlerów z silnikami motorowymi.
Łowiska wokół Islandii, były zawsze bogate. Wpływ na to miał fakt, że w tym rejonie Atlantyku stykały się ciepłe i chłodne prądy oceaniczne, a takie miejsca zawsze obfitują w ryby.
Rozwój rybołówstwa powodował ekonomiczne wzmacnianie państwa i rozwój nowych gałęzi gospodarki. O wielkości połowów decydowały głównie zasoby dwóch gatunków ryb: śledzi i dorszy. W połowie lat sześćdziesiątych połowy sięgnęły ponad 1.000.000 ton, by nagle gwałtownie się zmniejszyć Miało to związek z raptownym spadkiem ilości odławianego śledzia, który praktycznie zniknął z wód oceanicznych wokół Islandii. Stanowił on ponad połowę łowionych wówczas ryb Dla Islandii, żyjącej z rybołówstwa i eksportu ryb oznaczało to poważne kłopoty ekonomiczne.
Udział śledzia w połowach morskich Islandii (1956 – 1975)
|
Rok |
Połowy ogółem (w tys. t) |
w tym śledź (w tys. t) |
|
1956 |
444 |
b.d. |
|
1958 |
505 |
b.d. |
|
1964 |
972 |
544 |
|
1965 |
1.199 |
763 |
|
1966 |
1.240 |
771 |
|
1967 |
895 |
461 |
|
1968 |
599 |
143 |
|
1970 |
736 |
57 |
|
1975 |
995 |
33 |
W trosce o ochronę łowisk wokół wybrzeży wyspy rząd kraju kilkakrotnie rozszerzał granice strefy ochronnej wód przybrzeżnych dla rybołówstwa. Po raz pierwszy w 1952 r. granica ta została przesunięta z 3 do 4 mil morskich. Nie zmieniło to zasadniczo sytuacji własnego rybołówstwa. Obce flotylle rybackie, lepiej wyposażone, posiadające większe jednostki połowowe, prowadziły u wybrzeży Islandii rabunkowe odłowy ryb. W 1958 r. Islandia rozszerza granice ekonomicznej strefy ochronnej do 12 mil morskich. Doprowadza to do konfliktu, głównie z Wielka Brytania, a także innymi państwami Europy Zachodniej, zwanego „wojna dorszową”. Ostatecznie granica ta została przez zainteresowane strony uznana. Spadek wielkości połowów pod koniec lat 60. wymusił kolejne posuniecie rządu, który w 1971 r. zdecydował o jednostronnym powiększeniu strefy ekonomicznej do 50 mil morskich. Z decyzja rządu Islandii nie pogodziła się Wielka Brytania i RFN. Doprowadziło to do drugiej „wojny dorszowej”. Miała ona znacznie poważniejszy przebieg niż pierwsza. Do ochrony statków rybackich wysłano angielskie jednostki wojenne. Doszło do taranowania kutrów rybackich. Islandzkie jednostki patrolowe przecinały sieci trałowców brytyjskich. Miały miejsce incydenty z użyciem broni. Islandczycy zagrozili zerwaniem stosunków dyplomatycznych z Wielką Brytanią. Pod naciskiem Stanów Zjednoczonych i NATO rząd brytyjski ustąpił. Kilka lat później dochodzi do powtórzenia poprzednich sytuacji ze zmianą granic morskich. Pod koniec 1975 r. rząd Islandii decyduje się na rozszerzenie strefy wód przybrzeżnych do 200 mil morskich. Dochodzi do gwałtownego konfliktu międzynarodowego, próby sił na łowiskach, a także zerwania stosunków dyplomatycznych pomiędzy Islandią a Wielką Brytanią. Zaangażowanie wielu państw i organizacji międzynarodowych doprowadza do załagodzenia sytuacji. W kolejnych latach, idąc śladem Islandii, wiele państw również ustanawia własne strefy ekonomiczne w 200-milowym pasie wód przybrzeżnych.
Obecnie obszar ekonomicznej strefy połowowej wokół Islandii wynosi 758.000 km2.
Na wodach strefy ekonomicznej prowadzona jest wzorowa gospodarka morska. Monitorowane są ilości ryb, przestrzegane limity połowowe. Zwiększyły się ilości odławianych ryb do poziomu ponad 1,5 mln ton. Połowy obcych jednostek w islandzkiej strefie połowowej regulowane są umowami dwustronnymi z zainteresowanymi firmami.
.
Podstawowe gatunki ryb w połowach morskich Islandii (w tys. ton)
|
Rok |
1995 |
2000 |
2005 |
2008 |
|
Ogółem |
1.605,2 |
1.980,2 |
1.669,0 |
1.283,1 |
|
w tym: dorsz |
202,9 |
238,3 |
212,5 |
151,5 |
|
łupacz |
60,1 |
41,7 |
96,6 |
102,3 |
|
czarniak |
47,5 |
32,9 |
67,7 |
70,1 |
|
śledź |
284,5 |
287,7 |
265,3 |
370,8 |
|
gromadnik |
713,6 |
892,4 |
605,1 |
138,1 |
|
błękitek |
0,4 |
259,2 |
265,9 |
163,7 |
Nieco niższe połowy w 2006, 2007 i 2008 r. spowodowane były głównie zmniejszeniem odłowu gromadnika, najpospoliciej dotąd łowionej ryby. Jest to związane ze zjawiskiem okresowego pojawiania się w dużych ilościach i nagłego znikania niektórych gatunków ryb z danego obszaru morskiego.
Przeznaczenie złowionych ryb (w tys. ton):
|
2005 |
2008 |
|
Ogółem |
1.669,0 |
1.283,2 |
|
Mrożone Solone Suszone Świeże, w lodzie Przerób na mączkę Spożycie wewnętrzne Farmy rybne |
641,0 91,1 2,7 128,6 798,6 6,6 0,4 |
511,3 80,2 4,3 139,4 539,8 7,6 0,6 |
W 2004 r. produkty rybne stanowiły 40% wyprodukowanych towarów.
Ryby i przetwory rybne stanowią nadal główny towar eksportowy Islandii. Ich eksport w 2000 r. wyniósł 728,4 tys. ton, w 2005 r. – 754,5 tys. ton, w 2006 r. - 661,2 tys. ton, a w 2007 r.- 619,6 tys. ton.
Eksport ryb (w tys. ton):
|
2000 |
2005 |
2008 |
|
Świeże Mrożone Solone Suszone Inne produkty rybne |
110,7 193,1 63,4 11,1 350,1 |
90,0 330,0 49,7 14,9 269,9 |
111,7 300,3 38,6 12,8 233,5 |
|
Ogółem |
728,4 |
754,5 |
696,9 |
Islandia utrzymuje znaczną flotę rybacką, która jest ciągle modernizowana i wyposażana w nowoczesne jednostki, odpowiadające coraz wyższym standardom i potrzebom współczesnego rybołówstwa morskiego. Jednostki przestarzałe są sukcesywnie wycofywane z użytkowania.
Flota rybacka Islandii w 2005 .r:
Jednostki . |
Ilość |
Tonaż (w GT1) |
w tym trawlery |
|
|
ogółem |
1.752 |
181.531 |
65 |
80.936 |
|
poniżej 100 GT |
1.687 |
15.076 |
- |
- |
|
100-499 GT |
141 |
36.776 |
3 |
1.224 |
|
500-999 GT |
44 |
31.609 |
29 |
21.357 |
|
1000-1499 GT |
37 |
46.036 |
20 |
25.085 |
|
1500-4999 GT |
21 |
44.352 |
12 |
25.588 |
|
powyżej 5000 |
1 |
7.682 |
1 |
7.682 |
1 GT – tonaż pojemnościowy statku brutto. Ujednolicona, powszechnie obowiązująca, jednostka rejestrowa, będąca iloczynem objętości przestrzeni i współczynnika liczbowego. Sposób wyliczania objętości i doboru współczynnika reguluje precyzyjnie Międzynarodowa Konwencja o Pomierzaniu Pojemności Statków. Nie mylić z Gt (Gigatona) =1.000.000.000 t.
W 2006 r. flota rybacka Islandii liczyła 1.692 jednostki o łącznym tonażu 178.835 GT (w tym 63 trawlery o tonażu 78.248 GT), w 2007 r. odpowiednio: 1.642 (169.279 GT) w tym 64 trawlery (74.067 GT), a w 2008 r. – 1.529 (159.627 GT) w tym 60 trawlerów (69.889 GT).
Rybołówstwo stanowi w dalszym ciągu podstawowy dział gospodarki kraju, dlatego sytuacja ekonomiczna Islandii jest nadal mocno uzależniona od wyników w rybołówstwie i koniunktury na produkty rybne na rynku światowym.
Przemysł
Brak bogactw naturalnych spowodował, że najwcześniej powstałe manufaktury wytwórcze, związane były z przerobem surowców pochodzenia rolniczego. Dla potrzeb lokalnych powstawały drobne przetwórnie spożywcze. Przetwórnie te, a także tkalnie, gręplarnie, garbarnie z charakteru bardziej przypominały rzemiosło niż przemysł.
Przemysł Islandii stanowi stosunkowo młodą dziedziną gospodarki kraju. Większe zakłady przetwórcze powstały dopiero w XX w. Rozwinęły się głównie zakłady przemysłu spożywczego, związanego tak z przetwórstwem rolnym (mleczarnie, fabryki serów, ubojnie i przetwórnie mięsa), jak i rybnym (solarnie, suszarnie, fabryki konserw). Na bazie surowców pochodzenia rolniczego powstały również zakłady przerobu skór i wełny, a także przemysł lekki (m. in. włókienniczy, tekstylny, odzieżowy i obuwniczy).
Istnieje sporo małych fabryczek, produkujących sprzęt elektryczny, artykuły gospodarstwa domowego, wyroby ceramiczne, toaletowe, produkty spożywcze i cukiernicze, a także inne towary powszechnego użytku.
Znacznie rozwinięty jest przemysł poligraficzny.
Dla potrzeb gospodarki morskiej zbudowane zostały stocznie rybackie i remontowe oraz powstał niewielki przemysł maszynowy..
Do dużych zakładów, reprezentujących nowe gałęzie przemysłu należy zaliczyć cementownię w Akranes, fabrykę nawozów sztucznych w Hafnarfjordhur, huty aluminium: Straumsvik pod Hafnarfjordhur (od 1969 r.), Akranes (od 1998 r.) oraz ostatnio wybudowaną w Reydarfjordhur (2007 r.). Działające od 1966 r. nad jeziorem Myvatn zakłady przerobu diatomitu, zakończyły swą produkcję na przełomie 2004/2005 r. Od 2006 r. istnieje w tym miejscu fabryka proszku krzemionkowego.
Nowa gałęzią przemysłu jest produkcja piwa. W Islandii do marca 1989 r. był zakaz spożywania piwa o zawartości alkoholu powyżej 2,25% alkoholu. Obecnie, w oparciu o krajowy jęczmień, piwo produkowane jest przez 4 browary. Ostatnio uruchomionym (w sierpniu 2006 r.), jest wybudowany przez czeskich specjalistów browar Kaldi w Litli-Arskogssandur na północ od Akureyri, o rocznej zdolności produkcyjnej 200 tys. l piwa.
Produkcja najważniejszych wyrobów (w tys. ton)
Produkt |
1995 |
2000 |
2005 |
|
Cement |
81,0 |
143,7 |
132,5 |
|
Aluminium |
100,l |
224,4 |
273,3 |
|
Diatomit |
28,1 |
24,0 |
23,0 |
|
Żelazo-krzem |
70,3 |
103,4 |
114,8 |
Oprócz istniejących powstają nowe dziedziny przemysłu, pracujące w oparciu o najnowocześniejsze technologie, takie jak produkcja aparatury medycznej (protetyka, sprzęt diagnostyczny, oprogramowanie medyczne) i laboratoryjnej, farmaceutyków czy wyrobów elektronicznych.
Udział poszczególnych grup wyrobów w wartości globalnej produkcji (w %)
|
2000 |
2005 |
2007 |
|
Kruszywa naturalne i inne produkty kopalne Produkty spożywcze i napoje Wyroby włókiennicze Odzież, futra Drewno i wyroby z drewna Papier i wyroby z papieru Druki i zapisane nośniki informacji oraz reprodukcje Chemikalia i produkty chemiczne Wyroby z gumy i tworzyw sztucznych Wyroby z pozostałych surowców niemetalicznych Podstawowe metale Wyr. przem. metalowego, maszyny i urządzenia Maszyny elektr., aparaty, sprzęt TV i telekomunikac. Aparatura oraz instrumenty medyczne, precyzyjne i optyczne Pojazdy mechaniczne, przyczepy i naczepy Sprzęt transportowy pozostały Meble i inne wyroby |
0,9 56,4 1,2 0,4 1,2 0,7 5,9 2,3 1,8 3,5 14,4 7,0 0,6 1,1 0,1 1,4 1,1 |
0,5 53,5 0,9 0,2 1,2 0,6 5,9 3,5 1,7 5,0 13,3 7,6 0,3 1,6 0,1 2,8 1,3 |
0,6 47,1 0,8 0,1 0,9 0,4 5,2 2,9 1,6 5,3 22,7 7,4 0,4 1,0 0,1 2,2 1,3 |
|
Wyroby ogółem |
100,0 |
100,0 |
100.0 |
W kraju funkcjonuje również wiele firm o profilu usługowo-produkcyjnym w branżach: budowlanej, łączności i telekomunikacji, transportu, budownictwa drogowego i innych.
Główne ośrodki przemysłowe kraju to: Reykjavik oraz Akureyri, z zakładami o zróżnicowanym profilu produkcji.
Mniejszymi ośrodkami, związanymi głównie z przetwórstwem rybnym, stoczniowym, funkcjonowaniem portów i przerobem lokalnego surowca są Reykjanesbaer, Isafjordhur, Siglufjordhur, Saudarkrokur, Stykkisholmur, Dalvik, Seydisfjordhur, Hofn i Husavik. Drobne zakłady przemysłowe usytuowane są również w Mosfellsbaer (przerób wełny) oraz Egilsstadir.
W oparciu o funkcjonujące duże zakłady przetwórcze dynamicznie rozwijają się, obok tradycyjnych, nowe znaczące ośrodki: Hafnarfjordhur (produkcja nawozów sztucznych, huta aluminium), Akranes (produkcja cementu, huta aluminium), Selfoss (przetwórstwo mleczne, zakłady mięsne) oraz Sandgerdhi (przetwórstwo rybne). Do nich, dołączył Reydarfjordhur, po uruchomieniu huty aluminium, zbudowanej kosztem 1,1 mld USD.
Roczna wielkość produkcji aluminium w tym zakładzie ma wynieść, po jego uruchomieniu ponad 300.000 ton, a zaprojektowana docelowa zdolność produkcyjna huty przewiduje osiągnięcie poziomu 1.000.000 ton aluminium rocznie.
W planach na przyszłość istnieje projekt budowy kolejnej huty aluminium, na północy kraju, (Bakki w okolicach miasta Husavik).
Ostatnie informacje wskazują jednak na lokalizację kolejnej – czwartej – huty aluminium na południowym zachodzie kraju (Helguvik k. Reykjanesbaer). Jej uruchomienie planowane jest na 2012 r., a docelowa zdolność produkcyjna ma wynieść 360.000 ton aluminium rocznie.
Pewne nadzieje na rozwój kolejnej dziedziny gospodarki dają złoża ropy
naftowej, występujące pod dnem morskim na północny wschód od wybrzeży Islandii ( w kierunku wyspy Jan Mayen). Dopiero jednak oszacowanie ich zasobów i opłacalności eksploatacji będzie decydować o rozpoczęciu wydobycia.
Islandia z biednego, zacofanego, eksploatowanego kolonialnie kraju, jakim była jeszcze na początku XX w., staje się bogatym, nowoczesnym, przemysłowym państwem. Należy jednak pamiętać, że jest to nadal państwo głównie z przyrodą w tle. Tereny z infrastrukturą cywilizacyjną są, co najwyżej, punktami na geograficznej mapie kraju. Nawet wykorzystywane rolniczo trwałe użytki zielone pozostawiane są w swojej naturalnej postaci.
Energetyka
Islandia, nie posiadająca złóż kopalin energetycznych, dysponuje potężnym, naturalnym potencjałem geotermicznym i hydroenergetycznym.
W latach 70. ogólną wartość zasobów energetycznych Islandii oszacowano na około 35 mld kWh potencjału hydroenergetycznego i 80 mld kWh potencjału geotermicznego.
Początkowo, z uwagi na niewielkie zapotrzebowanie krajowe, możliwości energetyczne, stworzone przez naturę wykorzystywane były niemal śladowo. Niewielki przemysł, brak infrastruktury przesyłowej, mała ilość odbiorców nie przyczyniały się do znaczącego rozwoju energetyki. Przełomem była budowa huty aluminium Strumsvik pod Hafnarfjordhur, rozpoczęta w 1967 r. oraz zbudowanie dla jej potrzeb dużej elektrowni w Burfell. Uruchomienie huty w 1969 r. spowodowało zwiększenie zapotrzebowania i wzrost produkcji energii elektrycznej.
Produkcja energii elektrycznej (1960 – 1973):
|
Rok |
Prod. en. el. (w mln kWh) |
|
1960 1965 1967 1970 1973 |
551 678 696 1.470 2.282 |
.
Dynamiczny rozwój gospodarczy ostatnich dziesięcioleci przekłada się na coraz większe zużycie energii. Rośnie ono we wszystkich sektorach działalności. Taniość źródeł energii, pozyskiwanych do produkcji energii elektrycznej ma bezpośredni wpływ na koszty jej produkcji. Relatywnie bardzo niskie koszty jej wytwarzania spowodowały zainteresowanie zagranicznych firm budową elektrowni oraz lokalizacją bardzo energochłonnych obiektów przemysłowych na wyspie.
Produkcja energii elektrycznej wg źródeł energii:
GWh |
1995 |
2000 |
2005 |
2008 |
|
Ogółem |
4.977 |
7.680 |
8.680 |
16.467 |
|
Elektrownie wodne |
4.678 |
6.352 |
7.014 |
12.427 |
|
Elektrownie geotermalne |
290 |
1.323 |
1.658 |
4.037 |
|
Olejowe agregaty prądotwórcze |
8 |
5 |
8 |
3 |
Praktycznie cała produkcja energii elektrycznej w Islandii pochodzi ze źródeł odnawialnych.
Z faktu dostępu do tanio produkowanej energii wynikają także korzyści dla odbiorców indywidualnych. Z dostarczanej dla ich potrzeb energii elektrycznej korzystają bezpłatnie.
Ciepło ze złóż geotermalnych wykorzystywane jest do ogrzewania mieszkań, szklarni, basenów, a nawet dróg i chodników w miastach, jak również pól uprawnych. Rośnie również jego udział w produkcji energii elektrycznej.
Zużycie energii elektrycznej:
GWh |
1995 |
2000 |
2005 |
2008 |
|
Różni użytkownicy |
2.480 |
2.787 |
3.255 |
3.723 |
|
Odbiorcy przemysłowi |
2.497 |
4.893 |
5.425 |
12.744 |
|
- w tym: produkcja aluminium |
1.707 |
3.767 |
4.399 |
11.837 |
|
prod. żelazo-krzemu |
663 |
1.028 |
1.025 |
907 |
Do znaczniejszego wykorzystania zasobów hydroenergetycznych przyczyni się uruchomienie elektrowni w Karahnjukar. Usytuowana ona została w bezludnym terenie, na północ od lodowca VatnaJokull, w okolicach wulkanu Snaefell.
Teren budowy elektrowni Karahnjukar
Źródło http://www.tunnelbuilder.it/headline_4006_1.htm
W gigantycznym projekcie inwestycyjnym znalazła się między innymi budowa ogromnej tamy, wielokilometrowego systemu tuneli oraz podziemnej elektrowni wodnej o mocy 690 MW. Ta jedna z największych hydrologicznych budowli świata została zaprojektowana przez zespól międzynarodowych projektantów, a wykonana przez włoski koncern Impregilo dla islandzkiego inwestora, którym jest państwowy zakład energetyczny Landsvirkjun. Obejmuje ona 9 tam, 3 zbiorniki, 7 kanałów, 16 tuneli. Wybudowano 3 zapory: Karahnjukastifla na rzece Jokulsa a Dal, o wysokości 190 m i długości 730 m, oraz Desjarstifla o wysokości korony 60 m i Saudardalsstifla o wysokości 25 m. Dwie mniejsze z wymienionych tam zbudował islandzki wykonawca Entreprise. Największa z zapór utworzy jezioro nazwane Halslon długości 27 km, o powierzchni 57 km2 i głębokości ponad 200 m, z lustrem wody na wysokości 625 m.n.p.m. Dla potrzeb funkcjonowania elektrowni zbudowano 72 km tuneli, z czego 53 km w litej skale gór. Prace wymagały przemieszczenia milionów m3 skał i ziemi, a także budowy około 100 kilometrów asfaltowych dróg dojazdowych do miejsc prowadzenia prac. Do realizacji projektu użyto najpotężniejszych maszyn i urządzeń budowlanych, sprowadzanych w tym celu z różnych krajów.
Ponadto w celu przesłania energii konieczne było wykonanie 50 km linii przesyłowej.
Możliwości produkcji energii elektrycznej w elektrowni w Karahnjukar po jej uruchomieniu szacowane są na około 4.450 GWh.
Wartość całego projektu oszacowana została na 1 mld USD
Struktura zawodowa ludności
W II połowie XX w. zachodzą w Islandii znaczące zmiany gospodarcze i demograficzne. Rośnie liczba ludności w wieku produkcyjnym, a w związku z przeobrażeniami gospodarczymi zmienia się struktura zatrudnienia.
W roku 1960 liczba ludności zawodowo czynnej wynosiła około 80 tys. osób, z czego około 15% zatrudnionych było w rolnictwie, nieco ponad 7% w rybołówstwie, w przemyśle - 35%, a w usługach niewiele ponad 30% ogółu zatrudnionych.
Obecnie mamy do czynienia z pomad dwukrotnie wyższą liczbą ludności zawodowo czynnej. Na koniec 2008 r. ogólna liczba siły roboczej wynosiła 182,4 tys. osób, z czego zatrudnionych było 174,5 tys. osób. Poziom bezrobocia wyniósł 4,3%. W lutym 2009 r. liczba bezrobotnych wzrosła do 13,3 tys. osób
Modyfikacji uległa też struktura zatrudnienia.
Struktura zawodowa ludności Islandii w 2008 r (w %)
Rodzaj zatrudnienia |
% |
|
Rolnictwo |
2,5 |
|
Rybołówstwo |
2,4 |
|
Przemysł |
22,2 |
|
Usługi |
12,9 |
|
Hotelarstwo |
3,6 |
|
Transport i komunikacja |
6,4 |
|
Służba zdrowia |
15,2 |
|
Finanse |
5,0 |
|
Biznes |
9,1 |
|
Administracja publiczna |
5,4 |
|
Szkolnictwo i edukacja |
8,2 |
|
Inne zajęcia |
7,1 |
|
Razem |
100,0 |
Handel zagraniczny
Islandia, posiadając stosunkowo słabo zróżnicowany przemysł, jak również funkcjonujące w szczególnych uwarunkowaniach rolnictwo, zmuszona jest do importu większości dóbr konsumpcyjnych, zarówno z branży spożywczej jak i przemysłowej.
Tradycyjnie islandzkim towarem eksportowym były artykuły spożywcze, głównie ryby i ich przetwory. Obecnie ich udział w wartości obrotów handlowych systematycznie spada. Wzrasta natomiast udział produktów przemysłowych w ofercie eksportowej Islandii.
Udział produktów w wartości eksportu Islandii (w %)
|
1995 |
2000 |
2005 |
2008 |
|
Ryby i produkty morza Produkty rolne Produkty przemysłowe Inne |
71,9 1,8 21,4 4,9 |
63,3 1,7 31,3 3,7 |
56,7 1,9 34,4 7,0 |
36,7 1,4 52,1 9,8 |
Wartość towarów importowanych (w %)
Rodzaj produktów |
1995 |
2000 |
2005 |
2008 |
|
Żywność i napoje Wyroby przemysłowe Paliwa i smary Dobra inwestycyjne (bez sprzętu transportowego) Sprzęt transportowy Dobra konsumpcyjne |
10,3 28,7 7,1 20,6
12,2 21,1 |
8,3 24,0 9,1 23,1
16,6 18,9 |
7,1 24,7 9,2 22,8
19,7 16,5 |
8,0 32,6 11,9 21,3
12,3 13,9 |
Z uwagi na znaczny wzrost importu związany z rozbudową gospodarczą, która ma miejsce w ostatnich latach bilans handlowy Islandii jest ujemny.
Bilans handlowy Islandii (w milionach ISK)
|
Rok |
eksport |
import |
Bilans handlowy |
% PKB |
|
1990 |
92.625 |
88.085 |
4.540 |
1,3 |
|
1995 |
116.607 |
103.539 |
13.068 |
2,9 |
|
2000 |
149.273 |
187.276 |
- 38.003 |
- 5,7 |
|
2005 |
194.355 |
288.895 |
- 94.540 |
- 9,5 |
|
2007 |
305.096 |
395.155 |
- 90.059 |
- 7,0 |
|
2008 |
466.860 |
473.525 |
- 6.665 |
|
Główni partnerzy handlowi Islandii w 2008 r.
Eksport z Islandii (w%)
Holandia Wielka Brytania Niemcy Stany Zjednoczone Norwegia Japonia Hiszpania |
34,4 11,6 11,3 5,5 4,4 4,4 3,8 |
Import do Islandii (w%)
Norwegia Niemcy Szwecja Stany Zjednoczone Dania Chiny Holandia Wielka Brytania Japonia |
11,2 10,3 9,0 8,0 7,3 6,6 6,1 4,4 3,7 |
Wymiana handlowa z Polską jest niewielka, a jej wartość po stronie eksportu do Polski w 2005 r. wyniosła 3.984 mln ISK (2% całego eksportu Islandii), po stronie importu z Polski - 4.799,5 mln ISK (1.5% importu). W 2008 r. obroty były jeszcze mniejsze i wynosiły 0,8% (eksport) i 1,4% (import).
Transport
Transport lądowy
Ogólna długość dróg lądowych wynosi 13.048 km (w tym utwardzonych 4.617 km). Główna droga Islandii, biegnąca wokół wyspy ma długość 1337 km.
W 2008 r. było zarejestrowanych:
209.740 samochodów osobowych
1.955 autobusów
31.819 samochodów ciężarowych i dostawczych
9.009 motocykli.
Transport morski
Flota handlowa Islandii w 2008 r. liczyła 2 statki cysterny oraz 1 statek na ładunki suche. Flota pasażerska składała się z 49 statków pasażerskich i promowych.
Stałe, zewnętrzne morskie połączenie pasażerskie utrzymywane jest na trasie Seydhisfjordur – Thorshavn (Wyspy Owcze) przez przewoźnika Smyril Line. Z portu Torshavn istnieje połączenie do dwóch portów docelowych w Danii, jak również w Norwegii i Wielkiej Brytanii.
Żegluga przybrzeżna w obrębie wyspy obejmuje kilka połączeń pasażerskich oraz trasy wycieczkowe.
Stałe połączenia pasażerskie utrzymywane są na trasie:
Vestmannaeyjar – Porlakshofn (codziennie, przez cały rok)
Dalvik - Hrisey – Grimsey (3 dni w tygodniu: pn., śr., pt., przez cały rok)
Arskogssandur – Hrisey (maj – wrzesień)
Trasy wycieczkowe:
Stykkisholmur – Flatey – Brjanslaekur (przez zatokę Breidafjordur od półwyspu Snaefellsnes do południowego wybrzeża Fiordow Zachodnich)
Zatoka Faxafloi ( m.in. Reykjavik – Videy – Reykjavik)
Zatoka Isafjardardjup (kilka tras wycieczkowych – w porze letniej)
Transport lotniczy
Lotniska
Głównym portem lotniczym kraju jest Keflavik. Lotnisko, które jest ważnym portem w międzynarodowym ruchu lotniczym. dysponuje 2 pasami startowymi o wymiarach: 3.065x60 m; i 3.054x60 m.
Ważniejsze lotniska Islandii, przystosowane do komunikacji międzynarodowej, to:
Reykjavik - pasy startowe o wymiarach: 1.567x45 m; 1.230x45 m; 960x30 m
Akureyri - pas startowy 1.940x45 m
Egilsstadir - pas startowy 2.000x45 m
Saudarkrokur - pas startowy 2.012x50 m
Husavik - pas startowy 1.600x48 m
Hofn – Hornafjordur 1.500x45 m
Isafjordur 1.400x45 m
Ważniejsze lotniska o znaczeniu krajowym:
Patreksfjordur 1.400x45
Vestmannaeyjar 1.204x45; 1.160x45 m
Porshofn 1.200x30 m
Siglufjordur 1.083x32 m.
Lotniczy ruch pasażerski
W 2007 r. port lotniczy Keflavik obsłużył 2.182.2 tys. pasażerów.
Z pozostałych lotnisk największy ruch pasażerski odnotowały: Reykjavik - 471,4 tys., Akureyri – 221,2 tys., Egilsstadir – 157,6 tys. i Isafjordur 50,3 tys.
Stałe posterunki celne, oprócz Keflaviku, posiadają lotniska w Reykjaviku, Egilsstadir i Saudarkrokur (lotnisko Alexander), natomiast w Akureyri, Isafjordur oraz Hofn (lotnisko Hornafjodur) posterunki celne urzędują na zgłoszenie.
Opracowanie:
Stanisław Bobusia
Jedlicze, listopad 2007 r.
Aktualizacja, listopad 2009 r.
Większość danych liczbowych: Statistics Iceland
Kontakt:
e-mail:bost6@wp.pl
|
Zobacz
również:
http://www.klimatislandii.yoyo.pl/
|
Licznik odwiedzin
